Vitamine B3

Vitamine B3 is de verzamelnaam voor niacine, waaronder nicotinezuur en nicotinamide. Het lichaam kan ook niacine-equivalenten vormen uit het aminozuur tryptofaan. In cellen zijn niacinevormen nodig voor de co-enzymen NAD en NADP, die betrokken zijn bij energie- en celstofwisseling. In Nederland is de kans op een tekort klein. Een ernstig tekort kan pellagra veroorzaken, met huid-, maag-darm- en neurologische verschijnselen. Supplementen met nicotinezuur en nicotinamide hebben verschillende veiligheidsprofielen en bovengrenzen. [1–5]

Niacine is een wateroplosbare vitamine. De voedingsnorm wordt uitgedrukt in niacine-equivalenten (NE), omdat het lichaam een deel van het aminozuur tryptofaan uit eiwit kan omzetten in niacine. Als vuistregel geldt: ongeveer 60 mg tryptofaan levert 1 mg NE. De hoeveelheid niacine die uit tryptofaan wordt gemaakt hangt mede af van de voedings- en metabole context. [2, 3]

In cellen worden niacinevormen omgezet in nicotinamide-adenine-dinucleotide (NAD) en nicotinamide-adenine-dinucleotidefosfaat (NADP), samen met hun gereduceerde vormen NADH en NADPH. Deze co-enzymen nemen deel aan redoxreacties, energieproductie en biosynthetische processen. [4, 5]

In voeding en standaard multivitaminen is niacine vaak aanwezig als nicotinamide; sommige supplementen gebruiken nicotinezuur. Lees daarom niet alleen de hoeveelheid “B3”, maar ook de vorm en de dagdosering. De wettelijke claimstatus van niacine geldt niet automatisch voor iedere nieuwere NAD-precursor of voor iedere gezondheidsbelofte. [1, 4, 6]

Energie- en celstofwisseling

NAD en NADP zijn co-enzymen in honderden reacties. NAD speelt onder meer een rol in reacties waarmee cellen energie uit voedingsstoffen vrijmaken; NADP is betrokken bij biosynthese en het in stand houden van de cellulaire redoxbalans. Dit verklaart waarom niacine nodig is voor normale energie- en stofwisselingsprocessen. Het betekent niet dat extra B3 boven de behoefte een algemene energiebooster is. [4, 5]

Zenuwstelsel, psychologische functie, huid en slijmvliezen

Bij een ernstig tekort kunnen huid en slijmvliezen veranderen en kunnen neurologische of cognitieve klachten optreden. Voor niacine zijn in de EU toegestane claims opgenomen over een normale werking van het zenuwstelsel, een normale psychologische functie, de instandhouding van normale huid en slijmvliezen en vermindering van vermoeidheid en moeheid. Die claims beschrijven normale functies onder wettelijke voorwaarden; ze betekenen niet dat niacine depressie, dementie, huidziekten of gewone vermoeidheid behandelt. [1, 6]

Niacine komt voor in vlees, gevogelte, vis, volkoren graanproducten, pinda’s, peulvruchten, groenten en aardappelen. Ook eiwitrijke voeding levert tryptofaan, waaruit het lichaam niacine kan vormen. Een gevarieerd eetpatroon levert in Nederland doorgaans voldoende niacine-equivalenten. De hoeveelheid in een product hangt af van soort, bereiding en portie. [1, 2]

In gebieden waar maïs een zeer groot deel van het voedingspatroon vormt en de niacine minder beschikbaar is, komt tekort gemakkelijker voor. Dat is niet de gebruikelijke Nederlandse situatie. Een zeer beperkt voedingspatroon kan ook hier het risico verhogen, vooral wanneer zowel niacine als eiwit/tryptofaan en andere nutriënten onvoldoende worden gegeten. [1, 3]

De vorming en benutting van niacine hangt samen met andere nutriënten. Deze relaties verduidelijken waarom een tekort zelden los van het totale voedingspatroon wordt beoordeeld; zij vormen geen algemene reden om meerdere supplementen te combineren.

Tryptofaan en eiwit

Tryptofaan is een essentieel aminozuur in voeding en kan als uitgangsstof dienen voor de aanmaak van niacine. De omzetting naar niacine is niet één-op-één: ongeveer 60 mg tryptofaan komt overeen met 1 mg niacine-equivalent. Voldoende eiwit en een gevarieerde voeding ondersteunen daarom de totale aanvoer van NE. [2, 3]

Vitamine B6, riboflavine en ijzer

De omzetting van tryptofaan naar NAD via de kynurenineroute gebruikt onder meer vitamine B6-afhankelijke enzymen en een riboflavine-afhankelijk enzym. IJzer is eveneens betrokken bij stappen in deze route. Een tekort aan een van deze nutriënten kan de omzetting beïnvloeden. Deze biochemische samenwerking bewijst niet dat B6, B2 of ijzer moet worden gesuppleerd zonder vastgestelde behoefte of medische indicatie. [3, 5]

Een tekort aan niacine en pellagra komen in Nederland zeer weinig voor; het Nederlandse voedingspatroon bevat doorgaans voldoende niacine en eiwit. Routinematige suppletie is daarom niet vanzelfsprekend. De relevantie ligt vooral bij specifieke medische of voedingsrisico’s, waarbij doorgaans ook andere tekorten of oorzaken moeten worden onderzocht. [1, 3]

Mogelijke orthomoleculaire inzet

Vanuit orthomoleculair perspectief kan niacine relevant zijn bij een vastgesteld tekort of wanneer de aanvoer, opname of omzetting aantoonbaar in het gedrang komt. Bij de klinische ziekte pellagra is medische behandeling noodzakelijk. De symptomen kunnen op andere aandoeningen lijken; diagnose en dosering horen bij een arts.

• Bij klinische verdenking op pellagra, met bijvoorbeeld zonlichtgevoelige huidafwijkingen, diarree en neurologische of cognitieve veranderingen, is snelle medische beoordeling nodig. Niet iedereen heeft alle kenmerken tegelijk. Zelf behandelen met hoge doses is niet passend. [1, 7]
• Bij ondervoeding, een ernstig eenzijdig eetpatroon, alcoholafhankelijkheid, eetstoornis of malabsorptie kan een zorgprofessional de totale voedingstoestand beoordelen. Vaak gaat het om meerdere mogelijke tekorten, niet alleen B3. [3, 7]
• Bij carcinoïdsyndroom kan tryptofaan meer worden omgezet in serotonine en daardoor minder beschikbaar zijn voor niacinevorming. Dit is een bijzondere, specialistische risicocontext; eventuele monitoring en suppletie worden door het behandelteam bepaald. [3, 8]
• Bij Hartnup-ziekte en andere zeldzame stoornissen van tryptofaantransport of -metabolisme kan niacinestatus klinisch relevant zijn. Dit zijn medische indicaties onder specialistische begeleiding, geen algemene supplementindicaties. [3, 7]
• Bij behandeling met isoniazide of pyrazinamide kan de niacinevorming uit tryptofaan of de omzetting van niacine worden beïnvloed. De voorschrijver beoordeelt het risico, zeker wanneer ook voedingstoestand of alcoholgebruik aandacht vraagt. [9]
• Nicotinezuur in farmacologische doses is onderzocht en toegepast voor lipiden, maar hoge doses kunnen bijwerkingen geven en onderzoek bij mensen met cardiovasculair risico liet geen extra preventie van cardiovasculaire gebeurtenissen zien boven statinebehandeling. Dit is geen algemene orthomoleculaire inzet of zelfzorgadvies. [10, 11]

Claimstatus: wat mag als gezondheidsclaim worden geformuleerd?

De EU-lijst bevat toegestane claims dat niacine bijdraagt aan een normaal energieleverend metabolisme, de normale werking van het zenuwstelsel, een normale psychologische functie, de instandhouding van normale huid en slijmvliezen en vermindering van vermoeidheid en moeheid. Gebruik is alleen toegestaan wanneer het levensmiddel aan de voorwaarden voldoet, waaronder dat het ten minste een bron van niacine is. Wetenschappelijke studies kunnen de inhoudelijke kennis ondersteunen, maar geven geen zelfstandige toestemming voor productclaims. Deze pagina is geen afzonderlijke KOAG/KAG-goedkeuring. [6, 12]

Niacine wordt niet standaard bij gezonde mensen getest. Een arts kan onderzoek overwegen bij klinische kenmerken die passen bij pellagra in combinatie met relevante risicofactoren, zoals ernstige ondervoeding, alcoholafhankelijkheid, langdurige voedselrestrictie, malabsorptie, carcinoïdsyndroom of gebruik van bepaalde tuberculosemedicatie. Omdat de klachten ook andere oorzaken kunnen hebben, bestaat de beoordeling uit de voedings- en ziektegeschiedenis, lichamelijk onderzoek, medicatieoverzicht en zo nodig gericht laboratoriumonderzoek. [3, 7, 9]

Welke tests kunnen worden gebruikt?

Een gewone niacineconcentratie in bloed is geen betrouwbare maat voor de totale niacinestatus. In specialistisch onderzoek kan de uitscheiding van niacine-metabolieten in urine worden gemeten, zoals N1-methylnicotinamide en N1-methyl-2-pyridon-5-carboxamide. Een 24-uurs urinecollectie of andere gespecialiseerde bepaling is niet hetzelfde als een routinematig B3-bloedonderzoek bij de huisarts. De uitslag moet worden geïnterpreteerd in het licht van voeding, nierfunctie, recente supplementinname en klinische kenmerken. [3, 13, 14]

Bij duidelijke klinische verdenking op pellagra mag de beoordeling niet worden uitgesteld in afwachting van een test. De arts bepaalt of behandeling en aanvullend onderzoek nodig zijn en onderzoekt ook mogelijke tekorten aan andere B-vitaminen en de onderliggende oorzaak. [7]

Vitamine B3, niacine, draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme, een normale psychologische functie en de normale werking van het zenuwstelsel. [6, 12]

Vitamine B3 – verbondenheid en waarderen wat je raakt

Planeet: Venus

Energetische symboliek

Een vriendelijk gebaar, muziek die je raakt of een mooi moment met iemand die je lief is: veel van wat ons dierbaar is, laat zich moeilijk in cijfers uitdrukken. Venus staat in de astrologische symboliek voor liefde, schoonheid en verbondenheid. Ook de vraag wat we werkelijk waardevol vinden, hoort bij haar beeldtaal.

Vanuit dat thema kun je aandacht geven aan wat je graag in je leven wilt koesteren. Welke ontmoeting blijft je bij? Waar maak je met plezier tijd voor? De symboliek van Venus biedt een zachte aanleiding om zulke ervaringen op te merken en stil te staan bij de plaats die ze in je leven innemen.

Aurakleur en symbolische kleur

Groen en wit horen in deze astrologische kleurtraditie bij Venus. Het zijn kleuren van haar planeetsymboliek, zonder een vastgestelde verbinding met de aura via vitamine B3.

Disclaimer Deze beschouwing is bedoeld als persoonlijke inspiratie en beschrijft uitsluitend astrologische en spirituele symboliek. Zij doet geen uitspraak over lichamelijke, psychische of energetische effecten van vitamines of supplementen, ook niet op aura of chakra’s. De informatie bevat geen gebruiks- of behandeladvies en vervangt geen medisch advies.

De Nederlandse norm voor niacine is gekoppeld aan de energie-inname en wordt uitgedrukt als niacine-equivalenten (NE). De UL verschilt per vorm: nicotinezuur en nicotinamide hebben aparte grenzen. Voor zwangerschap en borstvoeding zijn de UL-gegevens onvoldoende om de volwassen grens toe te passen. mg = milligram.

De UL is een veiligheidsgrens voor langdurige totale inname uit relevante vrije niacinevormen en geen aanbevolen dosering. De Europese bovengrens is vormafhankelijk en gebaseerd op verschillende bijwerkingen: flushing bij nicotinezuur en andere mogelijke effecten bij zeer hoge nicotinamidedoseringen. De UL geldt niet als voorschrift voor medische behandeling onder toezicht. Volg bij supplementen het etiket en neem niet meerdere producten met niacine tegelijk zonder reden. [1, 17]

Niacine uit gewone voedingsmiddelen veroorzaakt geen bekende bijwerkingen. Supplementen met nicotinezuur kunnen al bij relatief lage doseringen flushing veroorzaken: roodheid, warmte, jeuk of tintelingen. Dit is niet hetzelfde als een allergie, maar kan onaangenaam zijn en soms leiden tot duizeligheid door vaatverwijding. Nicotinamide veroorzaakt doorgaans geen flushing, maar zeer hoge doses kunnen onder meer maag-darmklachten en leverproblemen veroorzaken. Farmacologische doses van honderden tot duizenden milligrammen zijn geen gewone voedingssuppletie en vragen medische indicatie en controle. [1, 17, 18]

Hoge doseringen nicotinezuur kunnen ook de bloedglucose en urinezuurspiegel beïnvloeden en leverenzymen verhogen. Een veilig niveau bij een klinische behandeling mag niet worden verward met de voedingsnorm of een algemene bovengrens voor zelfzorg. [18]

De klinisch relevante interacties betreffen vooral hoge supplement- of geneesmiddeldoses nicotinezuur en geneesmiddelen die de niacinestatus of tryptofaanroute beïnvloeden. De standaardhoeveelheid in voeding of een gewone multivitamine heeft een ander risicoprofiel. Bespreek supplementen altijd met arts of apotheker wanneer je langdurig medicatie gebruikt; wijzig voorgeschreven medicatie niet zelf. [9, 18]

• Isoniazide, onder meer bij tuberculosebehandeling: kan de omzetting van niacine uit tryptofaan en de vorming van NAD beïnvloeden. Het risico op tekort vraagt extra aandacht bij ondervoeding, alcoholafhankelijkheid of andere risicofactoren. De behandelaar beslist of aanvullende niacine of andere begeleiding nodig is. [9]
• Pyrazinamide: kan samen met isoniazide de niacinevorming uit tryptofaan beïnvloeden. Bij tuberculosebehandeling bespreekt het behandelteam de totale voedingstoestand; voeg niet zelf hoge doseringen toe. [9]
• Diabetesmedicatie, zoals insuline, metformine of sulfonylureumderivaten: hoge doses nicotinezuur kunnen de bloedglucose verhogen of glucoseregulatie verslechteren. Bij gelijktijdig gebruik kan glucosemonitoring en medische aanpassing nodig zijn; dit betreft vooral hoge doses, niet de normale voedingsinname. [18]
• Statines, zoals simvastatine of atorvastatine: hoge farmacologische doseringen nicotinezuur kunnen samen met een statine het risico op spierbeschadiging, waaronder myopathie of rabdomyolyse, verhogen. De combinatie hoort alleen onder medische begeleiding te worden toegepast. [10, 18]
• Antistollingsmiddelen, waaronder warfarine: farmacologische doses niacine kunnen in specifieke omstandigheden de stolling of bloedingskans beïnvloeden; de sterkte van het bewijs is beperkter dan voor de interacties hierboven. Bespreek hooggedoseerd gebruik vooraf met arts of apotheker en laat INR of behandelbeleid niet zelfstandig aanpassen. [18]

Wat is vitamine B3?

Vitamine B3 is niacine. De voedingsnorm omvat nicotinezuur, nicotinamide en niacine die het lichaam uit tryptofaan kan maken.

Wat is het verschil tussen nicotinezuur en nicotinamide?

Beide zijn niacinevormen. Nicotinezuur kan bij supplementdoseringen flushing veroorzaken; nicotinamide meestal niet. De aanvaardbare bovengrenzen verschillen sterk.

Hoeveel vitamine B3 heb ik per dag nodig?

De Nederlandse norm is 1,6 mg niacine-equivalent per megajoule energie. Bij 2.000 kcal per dag is dat ongeveer 13 mg NE. De persoonlijke energiebehoefte bepaalt de absolute hoeveelheid.

Waar zit vitamine B3 in?

Onder meer in vlees, vis, volkoren graanproducten, pinda’s, peulvruchten, groenten en aardappelen. Het lichaam vormt ook niacine uit tryptofaan in eiwitrijke voeding.

Wat is pellagra?

Pellagra is een ziekte door ernstig niacinetekort. Kenmerken kunnen zijn huidafwijkingen, diarree en neurologische of cognitieve veranderingen. Verdenking vraagt om medische beoordeling.

Wanneer wordt vitamine B3 onderzocht?

Niet routinematig. Bij verdenking op pellagra en relevante risico’s beoordeelt een arts voeding, symptomen, medicatie en mogelijke urineonderzoeken naar niacine-metabolieten.

Kan een bloedtest een B3-tekort aantonen?

Een gewone niacinewaarde in bloed is geen betrouwbare maat. Gespecialiseerd onderzoek kan niacine-metabolieten in urine meten; dit is geen standaard bloedonderzoek.

Is vitamine B3 veilig in hoge doseringen?

Niet zonder meer. Nicotinezuur kan flushing en andere effecten geven; zeer hoge nicotinamidedoses kunnen onder meer de lever schaden. De vorm en dosering zijn belangrijk.

Kan niacine cholesterol verlagen?

Farmacologische nicotinezuurdoses kunnen bloedlipiden veranderen, maar onderzoek laat geen duidelijke extra vermindering van cardiovasculaire gebeurtenissen boven statinebehandeling zien en bijwerkingen kunnen toenemen. Dit is geen zelfzorgadvies.

De referentienummers in de tekst verwijzen naar deze controleerbare bronnen. Nederlandse referentiewaarden zijn leidend voor de inname. EFSA- en PubMed-bronnen ondersteunen de vormen, biochemie, diagnostiek en klinische context. Een wetenschappelijke publicatie is geen zelfstandige toestemming voor een commerciële gezondheidsclaim.

• [1] Voedingscentrum. Niacine (vitamine B3): functies, bronnen, inname, tekort en bovengrenzen. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/niacine.aspx
• [2] EFSA NDA Panel. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for niacin. EFSA Journal. 2014;12(7):3759. doi:10.2903/j.efsa.2014.3759. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2014.3759
• [3] McNulty H, Strain JJ, Hughes CF, Pentieva K, Ward M. Niacin – a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food Nutr Res. 2023;67. PMID: 38187785. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38187785/
• [4] Penberthy WT, Kirkland JB. Niacin. Adv Nutr. 2018;9(3):183–185. PMID: 29477227. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29477227/
• [5] Bogan KL, Brenner C. The chemistry of the vitamin B3 metabolome. Annu Rev Nutr. 2018;38:105–130. PMID: 30559273. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30559273/
• [6] European Commission. Commission Regulation (EU) No 432/2012, consolidated version; permitted health claims for niacin. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/432
• [7] European Parliament and Council. Regulation (EC) No 1924/2006 on nutrition and health claims made on foods. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2006/1924/oj?locale=en
• [8] Niacin – a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Biomarkers, deficiency risks and clinical context. Food Nutr Res. 2023;67. PMID: 38187785. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38187785/
• [9] NIH Office of Dietary Supplements. Niacin: Fact Sheet for Health Professionals; drug interaction section. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Niacin-HealthProfessional/
• [10] The AIM-HIGH Investigators. Niacin in patients with low HDL cholesterol levels receiving intensive statin therapy. N Engl J Med. 2011;365:2255–2267. PMID: 22085343. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22085343/
• [11] HPS2-THRIVE Collaborative Group. Effects of extended-release niacin with laropiprant in high-risk patients. N Engl J Med. 2014;371:203–212. PMID: 25014686. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25014686/
• [12] European Commission. Commission Regulation (EU) No 432/2012; conditions of use for permitted niacin health claims. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/432
• [13] Deen CPJ, et al. Urinary excretion of N1-methylnicotinamide, a biomarker of niacin status, is associated with metabolic syndrome and cardiovascular risk. J Nutr. 2019. PMID: 31796914. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31796914/
• [14] Jacob RA, Swendseid ME, McKee RW, Fu CS, Clemens RA. Biochemical markers for assessment of niacin status in young men: urinary and blood levels of niacin metabolites. J Nutr. 1989;119(4):591–598. PMID: 2522982. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2522982/
• [15] Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor zwangere vrouwen. Den Haag, 2021; publicatienr. 2021/27. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2021/06/22/voedingsnormen-voor-vitamines-en-mineralen-voor-zwangere-vrouwen
• [16] Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor zuigelingen en kinderen. Den Haag, 2025; publicatienr. 2025/06. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/2025/04/23/advies-voedingsnormen-voor-vitamines-en-mineralen-voor-zuigelingen-en-kinderen
• [17] Scientific Committee on Food. Opinion on the Tolerable Upper Intake Level of Nicotinic Acid and Nicotinamide (Niacin). European Commission, 2002. https://food.ec.europa.eu/system/files/2020-12/sci-com_scf_out80j_en.pdf
• [18] NIH Office of Dietary Supplements. Niacin: Fact Sheet for Health Professionals; health risks from excessive niacin and interactions with medications. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Niacin-HealthProfessional/
• [19] Niacin Deficiency. StatPearls. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557728/
• [20] Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor volwassenen. Den Haag, 2018; publicatienr. 2018/19. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/09/18/voedingsnormen-voor-vitamines-en-mineralen-voor-volwassenen
• [21] Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor lacterende vrouwen. Den Haag, 2024. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2024/12/03/voedingsnormen-voor-vitamines-en-mineralen-voor-lacterende-vrouwen
• [22] Elhassan YS, et al. What is really known about the effects of nicotinamide riboside supplementation in humans. Sci Adv. 2023;9(27):eadi4862. PMID: 37478182. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37478182/
• [23] EFSA NDA Panel. Dietary reference values for niacin. EFSA Journal. 2014;12(7):3759. (Zie bron 2 voor afleiding van 1,6 mg NE/MJ.)