Vitamine B1, of thiamine, is een wateroplosbare vitamine die het lichaam uit voeding moet halen. De actieve co-enzymvorm thiaminedifosfaat helpt enzymen bij de koolhydraatstofwisseling en de energieproductie in cellen. Thiamine is ook nodig voor normale functies van het zenuwstelsel, de psychologische functie en het hart. In Nederland krijgen de meeste mensen via een gevarieerd voedingspatroon voldoende thiamine binnen; een tekort komt vooral voor bij specifieke medische en voedingsrisico’s. [1, 2, 3]

Thiamine bestaat uit een pyrimidine- en een thiazoolring. In voeding en lichaamsweefsel komt het voor als vrij thiamine en als gefosforyleerde vormen. De belangrijkste biologisch actieve vorm is thiaminedifosfaat (ThDP), ook thiaminepyrofosfaat (TPP) genoemd. Een deel van het thiamine uit voeding wordt in de darm opgenomen en vervolgens in cellen omgezet in ThDP. [3, 4]

Omdat het lichaam slechts beperkte voorraden heeft en overtollig thiamine grotendeels via de urine uitscheidt, is regelmatige aanvoer via voeding nodig. De hoeveelheid die nodig is hangt samen met de energiebehoefte: bij een hogere energie-inname hoort een hogere thiaminebehoefte. [1, 2, 5]

Op etiketten kan de hoeveelheid worden vermeld als thiamine of als thiamine-equivalent. Controleer welke verbinding is gebruikt en hoeveel thiamine de dagdosering daadwerkelijk levert. Een chemische vorm of marketingnaam is op zichzelf geen aanwijzing voor een groter klinisch effect. [1, 3, 6, 21]

Koolhydraatstofwisseling en energieproductie

ThDP is co-enzym voor onder meer pyruvaatdehydrogenase, alfa-ketoglutaraatdehydrogenase en transketolase. Deze enzymen zijn betrokken bij de verwerking van koolhydraten en de vorming van energie in cellen. De normale functie van deze routes hangt af van voldoende thiamine. Dat betekent niet dat extra vitamine B1 boven de behoefte als stimulant werkt of vermoeidheid zonder tekort verhelpt. De toegestane EU-claim luidt dat thiamine bijdraagt aan een normaal energieleverend metabolisme, wanneer aan de claimvoorwaarden is voldaan. [2, 3, 7]

Zenuwstelsel en hersenen

Thiamine-afhankelijke enzymen ondersteunen de energievoorziening van zenuwcellen en de normale werking van zenuwweefsel. Bij ernstig tekort kunnen neurologische verschijnselen optreden, zoals verwardheid, geheugenproblemen, coördinatiestoornissen en perifere neuropathie. Wernicke-encefalopathie is een acute medische aandoening die vooral wordt geassocieerd met ernstige ondervoeding en alcoholafhankelijkheid, maar ook andere oorzaken kan hebben. Een vermoeden vraagt om urgente medische beoordeling; laat behandeling niet wachten op een voedingssupplement of laboratoriumuitslag. [3, 4, 8]

Hart en psychologische functie

Bij ernstig tekort kunnen hart en bloedsomloop betrokken raken, bijvoorbeeld bij beriberi. De wettelijke EU-gezondheidsclaim betreft de normale functie van het hart; die claim is geen aanwijzing dat thiamine een hartaandoening behandelt. Thiamine draagt ook bij aan een normale psychologische functie onder de voorwaarden voor een toegestane claim. Dit is geen bewijs voor een stemmingsverbeterend effect van extra suppletie bij mensen met een toereikende status. [2, 7, 8]

Thiamine komt voor in volkorenbrood en andere graanproducten, aardappelen, peulvruchten, noten en zaden, varkensvlees, andere vleessoorten, vis, melk en melkproducten. In Nederland dragen graanproducten en vlees bij aan de inname; de precieze bijdrage hangt af van het eetpatroon. Verrijkte producten kunnen eveneens thiamine bevatten. [1, 2]

Thiamine is wateroplosbaar. Verliezen kunnen ontstaan door langdurig koken in veel water, omdat een deel in het kookvocht terechtkomt, en door verhitting. De grootte van het verlies hangt af van bereiding en product. Een gevarieerd voedingspatroon met verschillende bronnen helpt de inname te spreiden. Alcohol kan de opname en benutting verstoren en gaat bij problematisch gebruik geregeld samen met onvoldoende voedingsinname. [1, 3, 4]

Thiamine werkt als co-enzym in enzymcomplexen die ook andere cofactoren nodig hebben. Deze biochemische samenwerking onderbouwt de normale stofwisseling, maar betekent niet automatisch dat meerdere supplementen samen nodig zijn. De voedingsinname, gezondheid en eventuele tekorten bepalen de context.

Magnesium en thiamine-afhankelijke enzymen

Magnesium bindt aan thiaminedifosfaat en is betrokken bij de werking van verschillende thiamine-afhankelijke enzymen. Dit is een biochemische relatie. Er is geen basis om hieruit af te leiden dat iedereen met thiamine extra magnesium moet nemen, of andersom. Bij een vermoeden van een tekort beoordeelt een zorgprofessional de mogelijke oorzaken en voedingsstatus. [3, 9]

Andere cofactoren in de energiestofwisseling

Enzymroutes waarin thiamine meedoet gebruiken daarnaast onder meer lipoaat, flavine-adeninedinucleotide (afgeleid van vitamine B2) en nicotinamide-adeninedinucleotide (afgeleid van niacine). Deze stoffen werken samen in normale cellulaire stofwisseling. Dat is geen onderbouwing voor hooggedoseerde B-complexen of een therapeutisch effect van combinatieproducten bij mensen zonder aangetoond tekort. [3, 9]

In Nederland komt een klinisch thiaminetekort niet vaak voor bij mensen die voldoende en gevarieerd eten. Voedingscentrum beschrijft de gebruikelijke voedingsinname als doorgaans voldoende en noemt alcoholafhankelijkheid en aandoeningen van het maag-darmkanaal als belangrijke risicocontexten. Klassieke beriberi komt in Nederland niet meer voor als algemeen volksgezondheidsprobleem. Daarom is algemene B1-suppletie zonder risicofactor of klinische aanleiding niet vanzelfsprekend. [1]

Mogelijke orthomoleculaire inzet

Vanuit orthomoleculair perspectief kan thiamine relevant zijn wanneer een te lage inname, verminderde opname, verhoogde verliezen of een verhoogde behoefte de normale thiamine-afhankelijke processen in gevaar brengt. De inzet hoort dan gericht te zijn op het signaleren en aanpakken van de oorzaak en het herstellen van een toereikende voorziening, onder medische begeleiding wanneer er sprake is van ziekte of alarmsymptomen.

• Bij een vastgesteld tekort kan thiamine-aanvulling onderdeel zijn van medische behandeling. Neurologische klachten, verwardheid, geheugenverlies, loop- of coördinatieproblemen, oogbewegingsstoornissen, ernstige ondervoeding of hartklachten vragen om directe medische beoordeling; dit zijn geen zelfzorgindicaties. [3, 4, 8]
• Bij problematisch alcoholgebruik, langdurig onvoldoende eten, ondervoeding of een eetstoornis kan een zorgprofessional het risico op thiaminetekort beoordelen. Behandeling van mogelijk ernstig tekort kan urgent zijn en hoort niet te worden uitgesteld tot een testuitslag bekend is. [3, 4, 8]
• Bij langdurig braken, waaronder na bariatrische chirurgie of bij ernstige zwangerschapsmisselijkheid, kan de inname en opname sterk teruglopen. Het behandelteam beoordeelt dan de noodzaak van snelle diagnostiek en behandeling. [10, 11]
• Na bariatrische chirurgie, bij malabsorptie, langdurige parenterale voeding, dialyse of andere complexe medische voedingstrajecten kan gerichte monitoring of suppletie aangewezen zijn volgens het behandelprotocol. [10, 11]
• Bij hartfalen in combinatie met langdurig gebruik van lisdiuretica zoals furosemide kan een arts bij een passende klinische context letten op thiaminestatus. De gegevens over het klinisch voordeel van routinematige suppletie bij alle gebruikers van deze middelen zijn onzeker. [3, 12]
• Bij mensen zonder vastgesteld tekort of verhoogd risico is er geen overtuigend bewijs dat hooggedoseerde thiamine algemene vermoeidheid, geheugenproblemen, neuropathie of hartklachten behandelt. Zulke klachten kunnen veel oorzaken hebben en verdienen zo nodig diagnostiek. [1, 3, 13]

Claimstatus: wat mag als gezondheidsclaim worden geformuleerd?

De EU-lijst bevat toegestane gezondheidsclaims dat thiamine bijdraagt aan een normaal energieleverend metabolisme, de normale werking van het zenuwstelsel, een normale psychologische functie en de normale functie van het hart. Een claim mag alleen worden gebruikt als het levensmiddel ten minste een bron van thiamine is en de formulering voldoet aan de claimverordening. Wetenschappelijke publicaties onderbouwen kennis, maar verlenen op zichzelf geen toestemming voor een productclaim. Deze conceptpagina is geen afzonderlijke KOAG/KAG-goedkeuring. [7, 14]

Thiamine wordt niet standaard bij iedereen bepaald. Een arts kan onderzoek overwegen bij een klinische verdenking in combinatie met risicofactoren, zoals langdurig onvoldoende eten, alcoholafhankelijkheid, aanhoudend braken, bariatrische chirurgie, malabsorptie, dialyse of complexe medische voeding. Ook neurologische verschijnselen, onverklaarde lactaatacidose of bepaalde presentaties van hartfalen kunnen aanleiding zijn voor beoordeling. Bij een vermoeden van Wernicke-encefalopathie is snelle medische behandeling belangrijk; een laboratoriumtest mag de behandeling niet vertragen. [3, 4, 8, 10, 11]

Welke test wordt gebruikt en wat zegt de uitslag?

Voor beoordeling van de thiaminestatus wordt doorgaans thiaminedifosfaat in volbloed of erytrocyten gemeten. Het grootste deel van het thiamine in bloed bevindt zich in rode bloedcellen als ThDP. Plasma-thiamine weerspiegelt vooral recente inname en is geen betrouwbare maat voor de lichaamsvoorraad. Een functionele test zoals erytrocyttransketolase is in de praktijk niet overal beschikbaar. Er bestaat geen universeel aanvaarde grenswaarde die in alle laboratoria en klinische situaties een tekort eenduidig vaststelt; monsterafname en verwerking kunnen de uitkomst beïnvloeden. [4, 8]

Een normale test sluit een klinisch relevant tekort niet in elke acute situatie uit. Artsen beoordelen daarom ook het klachtenpatroon, de voedings- en ziektegeschiedenis, medicatie, alcoholgebruik en andere laboratoriumuitslagen. Start of stop geen hooggedoseerde suppletie uitsluitend op basis van een losse uitslag zonder medisch advies. [4, 8]

Vitamine B1, ook thiamine genoemd, draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme en de normale werking van het zenuwstelsel. [7, 14]

Nieuwsgierigheid en jezelf verstaan

Planeet Mercurius

Een gesprek kan je op een ander spoor brengen. Ook een vraag die je nog niet kunt beantwoorden, kan lang met je meegaan. Mercurius staat in de astrologische en hermetische beeldtaal voor denken, taal en uitwisseling. Hij verbindt het waarnemen van de wereld met de betekenis die we eraan geven.

Die symboliek biedt ruimte voor nieuwsgierigheid. Wat probeer je werkelijk te zeggen? Welke gedachte verdient nog wat aandacht? Door bij zulke vragen stil te staan, geef je je eigen ervaring woorden. Het thema van Mercurius is hier een uitnodiging om aandachtig te luisteren, ook naar wat zich nog moeilijk laat uitdrukken.

Aurakleur en symbolische kleur

Bij Mercurius hoort in deze kleurtraditie een gemengde, veelkleurige symboliek. Er is geen enkele vaste kleur. Dit beschrijft de planeet en vormt geen vastgestelde aurakleur voor vitamine B1.

Disclaimer Deze beschouwing is bedoeld als persoonlijke inspiratie en beschrijft uitsluitend astrologische en spirituele symboliek. Zij doet geen uitspraak over lichamelijke, psychische of energetische effecten van vitamines of supplementen, ook niet op aura of chakra’s. De informatie bevat geen gebruiks- of behandeladvies en vervangt geen medisch advies.

De Nederlandse referentie voor thiamine is meestal gekoppeld aan de energie-inname. De tabel noemt de norm in mg per megajoule (MJ); bij zwangerschap en borstvoeding gelden aparte levensfaseberekeningen. Een UL is niet vastgesteld. mg = milligram.

Een voedingsnorm is bedoeld voor groepen gezonde mensen en is geen persoonlijke diagnose of supplementdosering. Een inname onder de aanbevolen hoeveelheid op een enkele dag bewijst niet dat iemand een tekort heeft. Voor volwassenen geeft 0,1 mg/MJ bij een energie-inname van 8,4 MJ als rekenvoorbeeld 0,84 mg thiamine per dag; andere energiebehoeften geven een andere uitkomst. [1, 2, 10]

Er is geen aanvaardbare bovengrens (UL) vastgesteld voor thiamine. De reden is dat beschikbare gegevens onvoldoende zijn om een dosis-responsrelatie voor schadelijke effecten vast te stellen. Voedingsbronnen leveren doorgaans geen veiligheidsprobleem op. Hoge doseringen kunnen wel onnodig zijn, kunnen de beoordeling van klachten compliceren en zijn geen vervanging voor diagnostiek of behandeling. De afwezigheid van een UL mag niet worden uitgelegd als bewijs dat iedere dosis voor iedereen veilig is. [1, 6, 17]

Thiamine via de mond wordt doorgaans goed verdragen. Ernstige allergische reacties zijn zeldzaam en zijn vooral beschreven bij injectietoediening. Medische toediening in hoge dosering, bijvoorbeeld bij een mogelijk ernstig tekort, gebeurt volgens klinische protocollen en onder toezicht. [3, 6, 8]

Er zijn weinig goed vastgestelde directe interacties tussen orale thiaminesupplementen en geneesmiddelen. De voorbeelden hieronder gaan vooral over medicatie die de thiaminestatus of de werking van thiamine kan beïnvloeden. Bespreek supplementgebruik met arts of apotheker; wijzig voorgeschreven medicatie niet zelf.

• Fluorouracil (5-FU, waaronder oncologische behandeling): de NHS adviseert vooraf met de behandelend arts te overleggen, omdat fluorouracil de werking van thiamine kan beïnvloeden en aanpassing van thiaminegebruik nodig kan zijn. Casusrapporten beschrijven daarnaast Wernicke-achtige ziekte of metabole complicaties tijdens fluoropyrimidinechemotherapie; dit is geen reden om kankerbehandeling of suppletie zelf aan te passen. [18, 19]
• Furosemide (onder meer Lasix): langdurig gebruik van lisdiuretica kan de uitscheiding van thiamine via de urine verhogen. Kleine studies bij mensen met hartfalen beschrijven vaker lage thiaminestatus bij langdurig diureticagebruik, maar de klinische betekenis en het nut van routinematige suppletie zijn niet definitief vastgesteld. Laat een arts beoordelen of onderzoek of aanvulling passend is. [3, 12, 20]

Neem bij gebruik van meerdere geneesmiddelen, behandeling voor kanker, dialyse of een complex voedingssupplement contact op met arts of apotheker voordat je hoge doses thiamine gebruikt.

Wat is vitamine B1?

Vitamine B1 is thiamine, een wateroplosbare vitamine. De actieve vorm thiaminedifosfaat helpt enzymen in de energiestofwisseling.

Waar zit vitamine B1 in?

Onder meer in volkorenbrood en andere graanproducten, aardappelen, peulvruchten, noten en zaden, vlees, vis, melk en melkproducten.

Hoeveel vitamine B1 heb ik per dag nodig?

De Nederlandse norm is 0,1 mg per megajoule energie per dag. De absolute hoeveelheid hangt af van de energiebehoefte; voor borstvoeding geldt bovendien een extra 0,16 mg per dag.

Is vitamine B1 goed voor energie?

Thiamine draagt bij aan een normaal energieleverend metabolisme. Dit betekent niet dat suppletie boven de behoefte direct energie geeft of gewone vermoeidheid behandelt.

Wat zijn signalen van een vitamine B1-tekort?

Ernstig tekort kan onder meer neurologische, psychische en cardiovasculaire verschijnselen veroorzaken. Verwardheid, geheugen- of coördinatieproblemen, aanhoudend braken of ernstige ondervoeding vragen om snelle medische beoordeling.

Wanneer wordt vitamine B1 in het bloed bepaald?

Vooral bij klinische verdenking in combinatie met risicofactoren, zoals langdurig onvoldoende eten, alcoholafhankelijkheid, aanhoudend braken, bariatrische chirurgie, malabsorptie of dialyse. Volbloed-ThDP is een gebruikelijke maat. Bij acute verdenking op Wernicke-encefalopathie mag behandeling niet wachten op de uitslag.

Is er een veilige bovengrens voor vitamine B1?

Voor thiamine is geen aanvaardbare bovengrens (UL) vastgesteld. De beschikbare gegevens zijn onvoldoende om zo’n grens te bepalen.

Is benfotiamine hetzelfde als thiamine?

Benfotiamine is een thiaminederivaat met andere eigenschappen. Het wordt onderzocht in specifieke contexten, maar is niet automatisch beter dan thiaminehydrochloride of mononitraat.

De referentienummers in de tekst verwijzen naar deze controleerbare bronnen. Richtlijnen en reviews ondersteunen klinische context; studies kunnen verschillen in vorm, populatie en onderzoeksopzet. Controleer bij publicatie of links, voedingsnormen en richtlijnen actueel zijn. PubMed-verwijzingen zijn wetenschappelijke bronnen, geen afzonderlijke toestemming voor een gezondheidsclaim.

• [1] Voedingscentrum. Thiamine (vitamine B1): functie, voedingsbronnen, inname, tekort en bovengrens. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vitamine-b1.aspx
• [2] EFSA NDA Panel. Dietary reference values for thiamin. EFSA Journal. 2016;14(12):4653. doi:10.2903/j.efsa.2016.4653. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2016.4653
• [3] Smith TJ, Johnson CR, Koshy R, Hess SY, Qureshi UA, Mynak ML, Fischer PR. Thiamine deficiency disorders: a clinical perspective. Ann N Y Acad Sci. 2021;1498(1):9–28. doi:10.1111/nyas.14536. PMID: 33305487. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33305487/
• [4] Whitfield KC, Bourassa MW, Adamolekun B, et al. Thiamine deficiency disorders: diagnosis, prevalence, and a roadmap for global control programs. Ann N Y Acad Sci. 2018;1430(1):3–43. PMID: 30151974. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30151974/
• [5] Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor zwangere vrouwen. Den Haag, 2021; publicatienr. 2021/27. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2021/06/22/voedingsnormen-voor-vitamines-en-mineralen-voor-zwangere-vrouwen
• [6] EFSA Scientific Committee on Food. Opinion of the Scientific Committee on Food on the Tolerable Upper Intake Level of Vitamin B1. 2001. https://food.ec.europa.eu/system/files/2020-12/sci-com_scf_out93_en.pdf
• [7] European Commission. Commission Regulation (EU) No 432/2012, consolidated list of permitted health claims, thiamine entries and conditions of use. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32012R0432
• [8] NHS. Thiamine (vitamin B1): use for vitamin B1 deficiency. https://www.nhs.uk/medicines/thiamine-vitamin-b1/
• [9] Manzetti S, Zhang J, van der Spoel D. Thiamin function, metabolism, uptake, and transport. Biochemistry. 2014;53(5):821–835. doi:10.1021/bi401618y. PMID: 24460461. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24460461/
• [10] Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor zuigelingen en kinderen. Den Haag, 2025; publicatienr. 2025/06 (erratum 9 september 2025). https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/2025/04/23/advies-voedingsnormen-voor-vitamines-en-mineralen-voor-zuigelingen-en-kinderen
• [11] O’Kane M, Parretti HM, Pinkney J, et al. British Obesity and Metabolic Surgery Society Guidelines on perioperative and postoperative biochemical monitoring and micronutrient replacement for patients undergoing bariatric surgery—2020 update. Obes Rev. 2020;21(11):e13087. PMID: 32743907. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32743907/
• [12] Seligmann H, Halkin H, Rauchfleisch S, et al. Thiamine deficiency in patients with congestive heart failure receiving long-term furosemide therapy: a pilot study. Am J Med. 1991;91(2):151–155. PMID: 1867241. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1867241/
• [13] NICE. Nutrition support for adults: oral nutrition support, enteral tube feeding and parenteral nutrition. Clinical guideline CG32; refeeding risk and thiamine in clinical practice. https://www.nice.org.uk/guidance/cg32
• [14] European Parliament and Council. Regulation (EC) No 1924/2006 on nutrition and health claims made on foods. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2006/1924/oj?locale=en
• [15] Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor zuigelingen en kinderen: onderbouwing en norm voor 0–6 maanden en 7–11 maanden. Den Haag, 2025; publicatienr. 2025/06. (Zie ook bron 10.)
• [16] Gezondheidsraad. Voedingsnormen voor vitamines en mineralen voor lacterende vrouwen. Den Haag, 2024. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2024/12/03/voedingsnormen-voor-vitamines-en-mineralen-voor-lacterende-vrouwen
• [17] NIH Office of Dietary Supplements. Thiamin: Fact Sheet for Health Professionals. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Thiamin-HealthProfessional/
• [18] NHS. Taking thiamine with other medicines and herbal supplements. https://www.nhs.uk/medicines/thiamine-vitamin-b1/taking-thiamine-with-other-medicines-and-herbal-supplements/
• [19] Cho IJ, Chang HJ, Lee KE, et al. A case of Wernicke’s encephalopathy following fluorouracil-based chemotherapy. J Korean Med Sci. 2009;24(4):747–750. PMID: 19654963. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19654963/
• [20] Seligmann H, Halkin H, Rauchfleisch S, et al. Thiamine status, diuretic medications, and the management of congestive heart failure. J Am Coll Cardiol. 1995;26(1):162–173. PMID: 7797740. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7797740/
• [21] Bozic I, Macek K, Lalic H, et al. Thiamine and benfotiamine: Focus on their therapeutic potential. Heliyon. 2023;9(11):e21839. PMID: 38024102. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38024102/